• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 1430
  • يکشنبه 1392/8/19
  • تاريخ :

حکم تدفین شهدای گمنام در مکان های عمومی

شهید گمنام

حرم به معنای محدوده است که شامل محدوده های مکانی، زمانی و ... می شود و دلیلی شرعی و عرفی بر انحصار آن در مرقدهای معصومان (علیه السلام) وجود ندارد. بنابراین، استفاده از این واژه برای مزار شهیدان، منع شرعی نخواهد داشت.


در این مقاله در مورد اینکه آیا تدفین شهدای گمنام در داخل شهرها و مکان های عمومی موجب هتک حرمت می گردد یا نه بحث و بررسی خواهیم کرد:

سوال:

1. حرم در عرف جامعه اسلامی به محل و جایگاه بارگاه معصومین اطلاق می گردد، آیا برای مرقد مطهر شهدای گمنام نیز می توان چنین اصطلاحی را نام گذاری نمود؟ دلائل را ذکر بفرمائید.

2. آیا تدفین شهدای گمنام در داخل شهرها و مکان های عمومی موجب هتک حرمت نمی گردد؟

3. تدفین شهدا در اماکن غیر متعارف، نوعی توهین اما بدون قصد قبلی! نیست؟

4. آیا خانواده شهدا، راضی به دفن عزیزانشان در دانشگاه ها، پارک ها، میادین و ... هستند؟

5. آیا تدفین شهدا در مساجد جایز است؟

6. آیا تدفین شهدای گمنام در مکانهای عمومی و مردمی جایز است؟

7. آیا تدفین شهدای گمنام در این مکان ها، منوط به اجازه همسایگان و متولیان زمین است؟ در صورت مخالفت اهالی و ساکنین آن منطقه، آیا تدفین شهدا دارای مشکل شرعی خواهد بود؟

با تشکر. مدیریت سایت شهدای گمنام، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس.

** واژه "حرم"در قرآن کریم، تنها برای شهر مکه استفاده شده که به آن حرم الله نیز می گویند،( کافی، ج 4، ص 563، ح 1) پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نیز شهر مدینه را به عنوان حرم خود اعلام نموده است. در مراحل بعد و در منابع اسلامی و شیعی، این اصطلاح، برای محل زندگی و شهادت و دفن سایر امامان اهل بیت (علیهم السلام) نیز به کار رفته است.

کوفه، حرم امیرالمۆمنین (علیه السلام)، کربلا حرم امام حسین (علیه السلام) و ...، اما دلیلی نداریم که استفاده از این واژه، منحصر به موارد فوق باشد، بلکه هر محدوده مورد احترامی را، هر چند محدوده ای جغرافیایی نیز نباشد، می توان "حرم" نامید، همان گونه که خانواده هر مردی، حرم او نیز نامیده می شود.

در نهایت، باید گفت که ممکن است سلایق مختلفی در ارتباط با چگونگی تدفین شهدای گمنام وجود داشته باشد، اما به هر حال، صلاحیت اظهار نظر نهایی در این مورد بر عهده حکومت اسلامی است که نظرات مختلف را بررسی نموده و با انتخاب موارد بهتر، آن را به عنوان دستور العمل اجرایی اعلام نماید

**بر اساس آموزه های اسلامی، پیکر مسلمانانی که با شهادت و یا حتی با مرگ طبیعی از دنیا رفته اند، همانند افراد زنده، از ارزش و احترام برخوردار بوده و هرگونه هتک و توهینی نسبت به آنان روا نیست، اما اسلام نسبت به این که دقیقا چه موضوعاتی، هتک و توهین به شمار می آید، نظر خاصی ارائه ننموده و تشخیص آن را بر عهده عرف عمومی نهاده است. به عبارتی، اگر عموم و یا اکثریت قاطع مردم، مسئله ای را موجب هتک به شهدا و اموات ارزیابی نمایند، باید از آن اجتناب نمود و در غیر این صورت، رفتاری که از دیدگاه بیشتر افراد جامعه، توهین آمیز تلقی نمی شود، از لحاظ شرعی هم ممنوع نخواهد بود، هر چند اندکی از مردم، آن را هتک حرمت بپندارند. براین اساس، نمی توان به صورت قطعی اعلام داشت که دفن شهدا در هر مکان عمومی، موجب توهین است، بلکه در این زمینه، باید با نظرسنجی از مردم، از دفن پیکر شهیدان در مکان نامناسب خودداری شود.

**پاسخ این بخش از پرسش را باید از خانواده های محترم آنان جویا شوید، اما به هر حال، بدیهی است که تعیین محل دفن شهیدانی که پیکر آنان مورد شناسایی قرار گرفته است، در مرحله اول بر عهده خانواده آن عزیزان است، اما مورد پرسشتان در ارتباط با شهیدانی است که گمنام بوده و به همین دلیل، متولی خاصی در ارتباط با تدفین آنها وجود ندارد و ظاهرا این گونه هم نیست که تمام خانواده های شهدای گمنام، با دفن فرزندانشان در یکی از این مکان های عمومی مخالف باشند. براین اساس، حاکم شرع (حکومت اسلامی) تعیین کننده محل تدفین آن عزیزان بوده و از این بابت، مشکلی شرعی وجود نخواهد داشت.

** امام خمینی (ره) در ارتباط با دفن در مسجد بیان می فرمایند: جواز دفن در مساجد؛ با فرض عدم مزاحمت و ضرر برای نمازگزاران مسلمان، مورد اختلاف اندیشمندان اسلامی است و احتیاط قوی، مجاز نبودن چنین دفنی است. (تحریر الوسیلة، ج 1، ص 89، مسئله 8)

با نگاهی در فتاوای دیگر مراجع نیز این اختلاف نظر را مشاهده می نماییم.

با توجه به چنین اختلاف نظری، سزاوار است که از دفن شهدای گمنام در مساجد خودداری شود.

شهدای گمنام

البته بیان دو نکته در این ارتباط، ضروری است:

الف. مطلب بیان شده، بر فرض موردی است که حکمی حکومتی در این ارتباط وجود نداشته باشد، و گرنه اگر معتقد باشیم که حکومت اسلامی، به دلیل مصالح مهم تری بتواند اساس مسجد را ویران نموده و آن را تبدیل به خیابان و یا سایر نیازهای جامعه نماید، طبیعی است که در صورت صلاحدید، بتواند اجازه دفن شهیدان گمنام را در آن صادر نماید.

ب. تمام اختلاف نظرها در ارتباط با محدوده واقعی مسجد است که صیغه وقف در آن محدوده جاری شده و احکام خاص مساجد را دارد، اما دفن در حیاط برخی مساجد که از لحاظ شرعی، جزئی از مسجد به شمار نمی آید، ایرادی نخواهد داشت و در این مورد، باید به وقفنامه هر مسجدی مراجعه شود.

**در ارتباط با قسمت بعدی پرسش باید بیان داشت که بخشی از پاسخ که مرتبط با هتک و توهین به شهدا در صورت دفن در این مکان ها بود، در قسمت دوم پاسخ ها مورد بررسی قرار گرفت، اما در مورد بخش دیگری که ناظر به تعارض ایجاد مزار شهدا در مکان های عمومی با حقوق مردم است، باید دانست که مطابق با فتوای حضرت امام (ره)، دفن در زمین های غصبی مجاز نیست و همچنین دفن در زمین هایی که به انگیزه های دیگری غیر از دفن، وقف شده اند و زمین هایی که دیگران در آن، حق و حقوقی دارند، نیز در حکم دفن در زمین های غصبی خواهد بود. (تحریر الوسیله، ج 1، ص 89، مسئله 8(

شاید با این فتوا، چنین به نظر آید که دفن شهدا در مناطقی؛ مانند دانشگاه ها و پارک ها و ... کاملا غیر مشروع باشد، اما از طرفی، مشاهده می نماییم که در سراسر جهان، مدیران و متولیان اماکن عمومی متعلق به مردم، اقدام به ایجاد بناها و تأسیساتی می نمایند که به نوعی با فرهنگ جامعه آنان همخوانی دارد و چنین موضوعی به خودی خود، هیچ ایراد قانونی و عرفی ندارد و در حیطه صلاحیت متولیان ارزیابی می شود.

نصب نمادهای مختلفی، همچون تابلوهای هنری، بناهای یادبود و حتی مجسمه سربازان گمنام، گواهی بر این مطلب است. حال، اگر برخی افراد با دفن شهدای گمنام در اماکن عمومی مخالفت نموده و دلیل آن را تعارض با حقوق عمومی اعلام نمایند، به نظر می رسد که چنین مخالفتی بیش از آن که جنبه قانونی و شرعی داشته باشد؛ زاییده انگیزه های دیگری است که ارتباطی با این پرسش نخواهد داشت.

امام خمینی (ره) در ارتباط با دفن در مسجد بیان می فرمایند: جواز دفن در مساجد؛ با فرض عدم مزاحمت و ضرر برای نمازگزاران مسلمان، مورد اختلاف اندیشمندان اسلامی است و احتیاط قوی، مجاز نبودن چنین دفنی است

براین اساس، متولیان مکان های عمومی در همان حدی که عرفا مجازند بناها و نمادهای مختلفی را در مکان های عمومی تحت مدیریت خود به وجود آورند، خواهند توانست با دفن شهدای گمنام نیز موافقت نمایند، البته با توجه به این مهم که این موضوع، نباید موجب ایجاد محدودیت در استفاده های اولیه معمول و مشروع از آن مکان عمومی شود و باید در نظر داشت که حتی در صورت عدم اجازه متولیان نیز، با استفاده از حکم حکومتی[12] می توان رأسا اقدام به چنین امری نمود.

بنابراین، اگر اجازه متولی و یا حکومت که هر دو ناشی از صلاحدید و اختیارات آنان است، وجود داشته باشد، موضوع غصبی بودن محل دفن که در فتوای حضرت امام (ره) وجود داشت، شامل این مورد نخواهد شد.

** همان گونه که بیان شد، در مرحله اول، اجازه صاحبان و متولیان زمین در دفن افراد لازم است، اما در صورت وجود دستور العملی از جانب حکومت اسلامی، این افراد نمی توانند به مالک و متولی بودن خود در جلوگیری از دفن شهدای گمنام، استناد نمایند.

جلب رضایت همسایگان و اهالی محل نیز؛ به خودی خود در مشروعیت دفن تأثیرگذار نخواهد بود؛ زیرا طبیعی است که به صورت معمول در چنین مواردی، نمی توان رضایت یکایک همسایگان را به دست آورده و اساسا، آنها نمی توانند در ارتباط با تدفین در محلی که متعلق به آنان نیست، ابراز نظر نمایند، اما با این وجود، اگر حکومت اسلامی، نقطه مشخصی را جهت تدفین اعلام ننموده و انتخاب آن را بر عهده متصدیان این امر نهاده باشد، سزاوار است، مکان هایی انتخاب شوند که اهالی آن، نگاهی مثبت به دفن این شهدای عزیز در مجاورتشان داشته باشند و یا دست کم، چنین دفنی موجب حساسیت های شدید منفی نشود تا خدای ناخواسته، هتک حرمتی نسبت به این بزرگواران به عمل نیاید.

در نهایت، باید گفت که ممکن است سلایق مختلفی در ارتباط با چگونگی تدفین شهدای گمنام وجود داشته باشد، اما به هر حال، صلاحیت اظهار نظر نهایی در این مورد بر عهده حکومت اسلامی است که نظرات مختلف را بررسی نموده و با انتخاب موارد بهتر، آن را به عنوان دستور العمل اجرایی اعلام نماید.

فرآوری: آمنه اسفندیاری  

بخش احکام اسلامی تبیان


منابع:

سایت اسلام کوئیست

تحریر الوسیله، ج 1

کافی، ج 4

 

مطالب مرتبط:

معیار وطن بودن چیست؟

حکم ساختن مجسمه و عروسک

ازدواجی که در شرع مقدس جایز نیست

 

اگر در خصوص این موضوع سوالی داشتید، به مشاوره تبیان مراجعه نمایید .
احکام مسجد

احکام مسجد

تميز کردن مسجد و روشن کردن چراغ آن مستحب است و کسی که مي خواهد مسجد برود، مستحب است خود را خوش بو کند و لباس پاکيزه و قيمتی بپوشد و ته کفش خود را بازرسی کند که نجاستي به آن نباشد. و موقع داخل شدن به مسجد اول پاي راست و موقع بيرون آمدن اول پای چپ را بگذا
  سادگی مسجد بهتر است یا زینت آن؟

سادگی مسجد بهتر است یا زینت آن؟

آنچه که از منابع روایی فهمیده می شود، آبادی معنوی مساجد است و نه تزیین ظاهر آن. البته آن گونه هم مخروبه نباشد که با شأن و جایگاه مسجد سازگاری نداشته باشد.
مسجد قلب جامعه اسلامى

مسجد قلب جامعه اسلامى

سجد قلب جامعه اسلامى مسجد در اسلام قلب تپنده حیات اسلام و كانون و محور فعالیتهاى جامعه اسلامى‏است. محمد سلیمان تاكیوچى عضو جامعه قوم شناسى ژاپن در پاسخ به این سؤال كه چرااز میان تمامى مذاهب خاور دور و خاور میانه، دین...
UserName
عضویت در خبرنامه